Wersja słowacka: Smrteľná lavína na Žltej Turni: podmienky pred nehodou a čo ukazoval model Snow GIS (15.11.)

W niedzielę 15 listopada w polskich Tatrach zginął turysta, którego w rejonie wierzchołka Żółtej Turni porwała lawina z deski śnieżnej do żlebu opadającego do Doliny Pańszczycy. Obowiązywał 1. stopień zagrożenia lawinowego, jednak wiatr w poprzednich dniach przenosił świeży śnieg na stoki zawietrzne. Sprawdziliśmy, jakie panowały tam warunki i co w tym miejscu pokazywał model Snow GIS.

📅 Data: 15.11.2026, zgłoszenie o 11:45
📍 Miejsce: Żółta Turnia (2087 m), Tatry Wysokie – Polska; oderwanie tuż pod wierzchołkiem, lawina żlebem północno-wschodnim do Doliny Pańszczycy
❄️ Lawina: lawina z deski śnieżnej ze śniegu przewianego (wg TOPR)
⚠️ Skutki: 1 ofiara śmiertelna, całkowicie zasypana na głębokości ok. 30 cm
📋 Stopień zagrożenia (TOPR): 1 – niski; problem lawinowy: śnieg przewiany na wystawach N, NE, E i NW powyżej 1700 m

Co się stało

Według komunikatu Tatrzańskiego Ochotniczego Pogotowia Ratunkowego (TOPR) o 11:45 zadzwonił towarzysz poszkodowanego: jego kolega spadł wraz z deską śnieżną z okolic wierzchołka Żółtej Turni w stronę Doliny Pańszczycy. Ratownicy przylecieli śmigłowcem i w jednym z żlebów opadających ze stoków Żółtej Turni odnaleźli lawinisko. Turysta był całkowicie zasypany na głębokości ok. 30 cm; mimo szybkiej akcji nie udało się go uratować. Towarzysza ewakuowano śmigłowcem z rejonu wierzchołka. W akcji brało udział ośmiu ratowników i załoga śmigłowca. (źródło: TOPR)

Żółta Turnia to wyraźny szczyt na końcu północnej grani Skrajnego Granatu, między Doliną Gąsienicową a Doliną Pańszczycą. Na wierzchołek nie prowadzi znakowany szlak, a teren leży w obszarze ochrony ścisłej Tatrzańskiego Parku Narodowego (TPN).

Pogoda przed wypadkiem

12 listopada nastąpiło ocieplenie – na Kasprowym Wierchu (1987 m) przez cały dzień było od +1 do +3 °C przy wilgotności bliskiej 100 %, a mierzona grubość pokrywy śnieżnej spadła tam z 16 do 10 cm. Powierzchnia starej pokrywy zwilgotniała i po następnym ochłodzeniu prawdopodobnie zamarzła w skorupę – również model tego dnia „wyzerował” śnieg przewiany, czyli przyjął nową, twardą powierzchnię.

13 listopada przeszedł front chłodny: temperatura na Kasprowym spadła do −9 °C, a według modelu w rejonie Żółtej Turni spadło ok. 17 cm świeżego śniegu. Wiał wiatr północno-zachodni 7–11 m/s. 14 listopada utrzymywał się mróz około −8 °C przy słabszym wietrze zachodnim do północno-zachodniego.

W nocy na 15 listopada wiatr skręcił na południowy i wzmógł się do 10–13 m/s przy temperaturze od −4 do −5 °C i bardzo suchym powietrzu. Świeżego śniegu już nie przybyło, ale wiatr nadal przenosił luźny śnieg ze stoków nawietrznych. Pod granią i w żlebach po stronie północnej i wschodniej narastały więc nawiane płaty na twardym podłożu z poprzednich dni – dokładnie przed tym ostrzegał TOPR: w formach wklęsłych przy grani i w żlebach silny wiatr utworzył nawiane płaty słabo związane z podłożem.

Przebieg pogody i wyników modelu pod Żółtą Turnią
U góry: temperatura na Kasprowym Wierchu i świeży śnieg według modelu. W środku: prędkość i kierunek wiatru na Kasprowym (strzałki pokazują, dokąd wieje wiatr). Na dole: liczba stref oderwania z indeksem ≥ 40 i ≥ 60 na stokach wschodnich do 300 m od wierzchołka oraz średnia grubość śniegu przewianego według modelu Snow GIS. Pomiary: IMGW (przez sieć HZS).

Komunikat lawinowy TOPR

TOPR wydał na 15 listopada (14.11 o 15:10) 1. stopień – niski zagrożenia lawinowego powyżej 1700 m. Jako problem lawinowy wskazał śnieg przewiany na wystawach północnych, północno-wschodnich, wschodnich i północno-zachodnich. Dzień wcześniej podawał śnieg przewiany na wystawach od południowo-wschodnich do zachodnich, a 13 listopada na wszystkich wystawach powyżej 1600 m. Słowackie Centrum Prewencji Lawinowej HZS również 13 listopada ogłosiło 1. stopień, ze świeżym i przewianym śniegiem na wystawach od NE do S powyżej 1800 m.

Co pokazywał model Snow GIS

Model Snow GIS oblicza potencjał lawinowy – indeks 0–100 w każdej strefie oderwania w siatce 25 m. Obliczenie dzienne na 15 listopada było gotowe rano, przed wypadkiem. Na stokach wschodnich, północno-wschodnich i południowo-wschodnich do 300 m od wierzchołka Żółtej Turni znajdują się 194 komórki stref oderwania. W dniu wypadku indeks ≥ 40 (warunki krytyczne osiągnięte) miało 82 z nich, a indeks ≥ 60 (przekroczone) 31. Najwyższe wartości – aż do 100 – miały lawiny z deski śnieżnej tuż pod wierzchołkiem. Na stokach zachodnich i południowo-zachodnich w tym samym otoczeniu strefy z indeksem ≥ 40 występowały tylko pojedynczo.

Według modelu śnieg przewiany gromadził się na stokach wschodnich stopniowo: po opadach 13 listopada średnio ok. 10 cm, 14 listopada 20 cm, a w dniu wypadku ok. 30 cm. Na samej grani leżało przy tym tylko około 25 cm śniegu – wiatr go wywiewał i odkładał na stokach zawietrznych. Zgodność z komunikatem TOPR jest dobra: zarówno model, jak i TOPR wskazywały śnieg przewiany głównie po stronie północnej i wschodniej.

Mapa potencjału lawinowego przy Żółtej Turni 15.11.2026
Potencjał lawinowy według modelu Snow GIS 15.11.2026 (wszystkie typy lawin) w strefach oderwania wokół Żółtej Turni. Fioletowe linie to żleby z danych lidarowych (pułapki terenowe), czarne komórki – progi skalne na torze lawin. Strzałka pokazuje tor lawiny żlebem północno-wschodnim, a krzyżyk miejsce odnalezienia według zdjęcia TOPR i mapki Górskie mapy. Niebieski = zasięg lawin. Szlaki © współtwórcy OpenStreetMap.

Należy dodać, że w całych Tatrach Wysokich indeks ≥ 40 dla lawin z deski śnieżnej miało tego dnia tylko ok. 5 % stref oderwania. Chodziło więc o miejsca lokalne, a nie o problem powszechny, a w części tekstowej raportu dziennego podkreślaliśmy głównie lawiny z luźnego śniegu w wyższych partiach. Miejsca z nawianymi płatami przy Żółtej Turni były widoczne na mapie w zakładce „Lawiny z deski śnieżnej”.

Gdzie dokładnie zeszła lawina? TOPR opublikował później zdjęcie z zaznaczonym miejscem oderwania, torem lawiny i miejscem odnalezienia. Lawina oderwała się tuż pod wierzchołkiem, przeszła wąskim skalistym żlebem po stronie północno-wschodniej i zatrzymała się pod ścianą, gdzie ratownicy odnaleźli zasypanego turystę. To samo miejsce pokazuje mapka i wizualizacja 3D Górskie mapy (poniżej): miejsce odnalezienia leży ok. 370 m na północny wschód od wierzchołka, na wysokości ok. 1775 m. To ten sam żleb północno-wschodni, który na podstawie modelu i lidaru wskazaliśmy jako najbardziej prawdopodobny – ma ok. 280 m długości, średnie nachylenie 44° i opada z ok. 1980 do 1790 m. Na stokach wokół jego górnej części model wskazywał w dniu wypadku 14 stref oderwania z indeksem ≥ 40 i średnio ok. 18 cm śniegu przewianego.

Miejsce wypadku na Żółtej Turni – mapka Górskie mapy
Miejsce odnalezienia według mapki Górskie mapy. Obraz jest obrócony – północ nie jest u góry (Mała Kopka leży na północny wschód od Żółtej Turni). Koncepcja graficzna © Górskie mapy, źródło topograficzne GUGiK.
Wizualizacja 3D lawiny na Żółtej Turni – Górskie mapy
Wizualizacja 3D Górskie mapy: zielony znacznik – miejsce oderwania, różowy – tor lawiny i lawinisko, czerwony znacznik – miejsce odnalezienia. Koncepcja graficzna © Górskie mapy, źródło topograficzne GUGiK.

🗺️ Polecamy: Górskie mapy to świetne mapy, wizualizacje 3D i analizy topograficzne Tatr na podstawie danych lidarowych – także przy wypadkach takich jak ten. Dziękujemy za mapki i zachęcamy do obserwowania.

Teren

Stoki wschodnie pod wierzchołkiem mają według lidarowego modelu terenu średnie nachylenie ok. 40°, a jedna dziesiąta z nich jest bardziej stroma niż 48°. Poniżej znajdują się skaliste żleby, które zbiegają się w Dolinie Pańszczycy – na mapie zaznaczono je jako pułapki terenowe. Taki teren to pułapka terenowa: nawet mała lawina porwie człowieka przez skały, a śnieg zgromadzi się w żlebie – tutaj do zasypania wystarczyło ok. 30 cm śniegu.

Komentarz avalanche.sk

Niski stopień nie oznacza braku zagrożenia. Przy 1. stopniu lawiny schodzą głównie w nielicznych miejscach w ekstremalnie stromym terenie. Ale właśnie takie miejsce – nawiany płat tuż pod granią – wystarczy. Stopień opisuje cały region, a nie konkretny stok, na którym stoisz.

Na początku zimy śniegu jest mało, ale nawiane płaty są zdradliwe. Gdy większość stoków jest wywiana, śnieg gromadzi się w żlebach, rynnach i pod graniami. Te miejsca kuszą, bo „wreszcie jest śnieg”, ale właśnie tam leżą świeże nawiane płaty na twardym, gładkim podłożu.

Wiatr tworzy lawiny także bez opadów. W dniu wypadku nie padało, ale silny wiatr południowy nadal przenosił śnieg. Po wietrznej nocy trzeba się liczyć ze świeżymi nawianymi płatami także w miejscach, które dzień wcześniej wyglądały bezpiecznie – zwłaszcza w zawietrznych miejscach pod graniami.

To, co jest poniżej stoku, jest równie ważne. W stromym terenie nad skałami i żlebami o skutkach decyduje nawet mała lawina. Sprzęt lawinowy (detektor, sonda, łopata) i partner, który potrafi pomóc, są potrzebne także przy niskim stopniu. Aktualny stopień zagrożenia dla strony polskiej wydaje TOPR, dla strony słowackiej Centrum Prewencji Lawinowej HZS (laviny.sk).

Ograniczenia analizy

Nie znamy szerokości ani grubości oderwania – miejsce wypadku podajemy na podstawie zdjęcia TOPR. Model liczy w siatce 25 m, a wiatr na graniach szacuje na podstawie modelu meteorologicznego, dlatego poszczególne nawiane płaty może przeszacować lub niedoszacować. Indeks potencjału lawinowego nie jest prawdopodobieństwem oderwania ani stopniem zagrożenia; wysokie wartości miał tego dnia także na wielu stokach, na których lawina nie zeszła.

Źródła

📱 Model Snow GIS w telefonie
Potencjał lawinowy, grubość pokrywy śnieżnej i śnieg przewiany dla Tatr – także po polskiej stronie – możesz mieć zawsze pod ręką. Aplikację Snow GIS zainstalujesz bezpłatnie bezpośrednio z przeglądarki – wystarczy ją otworzyć i dodać do ekranu głównego telefonu lub komputera. Aplikacja jest dostępna po polsku.

Mohlo by Vás zaujímať